Finansowanie leczenia cudzoziemców w Polsce

Przepisy dot. funkcjonowania strefy Schengen oraz polskie przepisy o cudzoziemcach nakładają na większość cudzoziemców z państw trzecich (w tym np. na obywateli Federacji Rosyjskiej i Ukrainy) obowiązek posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego przy przekraczaniu granic zewnętrznych UE (w tym granicy RP).

W myśl przepisów rozporządzenia nr 810/2009/UE osoby ubiegające się o jednolitą wizę wjazdową strefy Schengen muszą wykazać, że posiadają odpowiednie, ważne podróżne ubezpieczenie medyczne pokrywające wszelkie wydatki, które podczas ich pobytu (pobytów) na terytorium państw członkowskich mogą wyniknąć w związku z koniecznością powrotu z powodów medycznych (transportu sanitarnego), potrzebą pilnej pomocy medycznej, nagłym leczeniem szpitalnym lub śmiercią. Również osoby ubiegające się o wizę jednolitą uprawniającą do wielokrotnego wjazdu (wizę wielokrotnego wjazdu) muszą wykazać, że posiadają odpowiednie podróżne ubezpieczenie medyczne obejmujące okres ich pierwszej planowanej wizyty. Ponadto osoby takie podpisują załączone do formularza wniosku oświadczenie, że są świadome konieczności posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego podczas kolejnych pobytów. Zgodnie z art. 15 ust. 3 ww. rozporządzenia, ubezpieczenie musi być ważne na całym terytorium państw członkowskich i obejmować całkowity okres planowanego pobytu lub tranzytu danej osoby. Minimalna kwota ubezpieczenia wynosi 30 000 EUR.

Zwolnieni z wymogu posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego są posiadacze paszportów dyplomatycznych, osoby posiadające odpowiednie ubezpieczenie w związku ze swoją sytuacją zawodową. Zwolnienie z tego obowiązku może dotyczyć także konkretnych grup osób, np. marynarzy, objętych już podróżnym ubezpieczeniem medycznym w związku    z wykonywanym zawodem.

Zwolnieni z obowiązku wizowego w przypadku pobytów w strefie Schengen nie przekraczających 3 miesięcy, a zatem także z wymogu posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego, są m.in. obywatele: Albanii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Macedonii oraz Serbii.

Obowiązek posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego o minimalnej kwocie ubezpieczenia w wysokości 30 000 Euro nakłada na cudzoziemców wjeżdżających na terytorium RP także ustawa o cudzoziemcach – w przypadku wiz krajowych.

Akty prawne:

• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. ustanawiające Wspólny Kodeks Wizowy (Dz. U. UE. L. 09.243.1);
• rozporządzenie Rady (WE) nr 539/2011 z dnia 15 marca 2001 r. wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych oraz te, których obywatele zwolnieni są z tego wymogu (Dz. Urz. WE L 081 z dnia 21.03.2011, s. 001/007, z późn. zm.);
• ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r., poz. 1650, z późn. zm.).

– Porozumienie między MZiOS RP i Ministerstwem Zdrowia Republiki Albanii o współpracy  w dziedzinie ochrony zdrowia i nauk medycznych:

„W przypadku nagłych zachorowań lub wypadków Obie Strony zapewniają bezpłatną opiekę medyczną obywatelom każdej ze Stron w czasie ich pobytu na terytorium drugiej Strony”.

– Protokół o współpracy między MZiOS RP a Ministerstwem Zdrowia i Przemysłu Medycznego Federacji Rosyjskiej w dziedzinie ochrony zdrowia i nauk medycznych:

„Strony zapewniają bezpłatne świadczenia zdrowotne obywatelom państw jednej ze Stron, przebywającym czasowo na terytorium państwa drugiej Strony, w przypadkach nagłych zachorowań i nieszczęśliwych wypadków, do czasu, kiedy stan chorego pozwoli na transport do kraju.

Decyzje kwalifikujące stan chorego jako przypadek nagły będą podejmowane przez lekarzy udzielających pierwszej pomocy.

W odniesieniu do pracowników dyplomatyczno-konsularnych oraz członków ich rodzin bezpłatne świadczenia zdrowotne udzielane będą na zasadzie wzajemności”.

– Umowa między MZiOS RP a Ministerstwem Zdrowia Publicznego Republiki Tunezyjskiej  o współpracy w dziedzinie ochrony zdrowia i nauk medycznych:

Umowa nie dotyczy obywateli umawiających się stron, udających się na terytorium państwa – drugiej strony umowy w celach turystycznych.

„Umawiające się Strony zapewniają, na zasadzie wzajemności, bezpłatną pomoc medyczną w przypadku choroby, w publicznych zakładach opieki zdrowotnej:

1. specjalistom i ekspertom przebywającym w kraju Strony przyjmującej w ramach niniejszej Umowy,
2. przedstawicielom dyplomatycznym oraz członkom ich rodzin.”

– Umowa o ubezpieczeniu społecznym między Rządem PRL a Rządem Federacyjnej Ludowej Republiki Jugosławii:

• „Art. 7. Świadczenia rzeczowe z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa przyznaje według własnych przepisów i na swój rachunek organ tej Umawiającej się Strony, na obszarze której uprawniona osoba (pracownik, rencista, członek rodziny) przebywa. Stosuje się to również do osób wymienionych w artykule 3 ustęp 2*, z wyjątkiem pracowników dyplomatycznych i konsularnych. Umawiające się Strony mogą uzgodnić, że postanowienia niniejszego artykułu będą się stosowały również do pracowników dyplomatycznych i konsularnych.”
• Art. 3 Porozumienia Administracyjnego (dot. stosowania art. 7 Umowy):

„1. Osobom uprawnionym do świadczeń z ubezpieczenia na wypadek choroby i macierzyństwa według ustawodawstwa jednej Umawiającej się Strony, które przebywają na terytorium drugiej Umawiającej się Strony, organ tej Strony udziela świadczeń w naturze tak, jak własnym ubezpieczonym. Jednakże osobom, które przebywają na terytorium drugiej Umawiającej się Strony w celach turystycznych, organ tej Strony może ograniczyć udzielanie świadczeń w naturze tylko do takich świadczeń, które są im niezbędnie potrzebne.

2. W celu umożliwienia udzielania świadczeń, o których mowa w poprzednim ustępie, uprawniona osoba powinna udowodnić, że ma prawo do tych świadczeń w swoim kraju, zaświadczeniem właściwego organu ubezpieczenia społecznego lub innym dokumentem, z którego to wynika. Centralne organy ubezpieczenia społecznego Umawiających się Stron mogą opracować w drodze porozumienia wzór tego zaświadczenia.”

Nie opracowano wzoru takiego zaświadczenia (formularza). Dokumentem potwierdzającym prawo obywatela Bośni i Hercegowiny, Chorwacji, Czarnogóry lub Serbii do świadczeń zdrowotnych w Polsce może być ważny paszport lub inny dokument, na podstawie którego możliwe jest ustalenie danych osobowych.

– Umowa między RP a Republiką Macedonii o zabezpieczeniu społecznym:

Umowa nie dotyczy obywateli umawiających się stron, udających się na terytorium państwa – drugiej strony umowy w celach turystycznych.

Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na koszt ministra właściwego ds. zdrowia, potwierdzone stosownymi dokumentami wydanymi przez stronę macedońską, mają niżej wymienieni obywatele Republiki Macedonii:

• delegowani do pracy na terytorium Polski (max. przez okres 48 miesięcy) oraz towarzyszący im członkowie ich rodzin,
• pracujący na własny rachunek, wykonujący zwykle swą działalność w Macedonii, przenoszący czasowo tę działalność na terytorium Polski (max. przez okres 24 miesięcy) oraz towarzyszący im członkowie ich rodzin
  • zakres przysługujących im świadczeń jest ograniczony do świadczeń zdrowotnych niezbędnych dla usunięcia bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia; dokumentem potwierdzającym ww. uprawnienia jest formularz RM/PL111, wystawiony przez macedońską instytucję ubezpieczenia zdrowotnego, który należy okazać polskiemu świadczeniodawcy;
• mieszkający w Polsce emeryci lub renciści, pobierający wyłącznie macedońskie świadczenia emerytalno-rentowe, oraz mieszkający na terytorium Polski członkowie ich rodzin;
  • dokumentem potwierdzającym ww. uprawnienia jest formularz RM/PL121, wystawiony przez macedońską instytucję ubezpieczenia zdrowotnego, który należy złożyć/zarejestrować w oddziale wojewódzkim NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania w Polsce;
• członkowie personelu administracyjnego, technicznego oraz pomocniczego misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych, osoby zatrudnione jako prywatna służba domowa członków misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych, jeżeli dokonali wyboru ustawodawstwa macedońskiego w ciągu 3 miesięcy począwszy od wejścia       w życie omawianej Umowy lub od dnia rozpoczęcia pracy na terytorium Polski,
  • dokumentem potwierdzającym ww. uprawnienia jest formularz RM/PL111, wystawiony przez macedońską instytucję ubezpieczenia zdrowotnego, który należy okazać polskiemu świadczeniodawcy.

Emeryci, renciści oraz członkowie ich rodzin, a także członkowie personelu administracyjnego, technicznego oraz pomocniczego misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych i osoby zatrudnione jako prywatna służba domowa mają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w pełnym zakresie podczas (czasowego) zamieszkania lub pobytu na terytorium Polski.

Przepisy obowiązujących obecnie umów i porozumień dwustronnych, nie obejmują świadczeń związanych z transportem (w tym transportem sanitarnym) z państwa pobytu do państwa zamieszkania. Obywatele ww. państw udający się do Polski muszą liczyć się z koniecznością sfinansowania ewentualnego transportu do kraju zamieszkania z własnych środków lub wykupić komercyjną polisę ubezpieczeniową, gwarantującą pokrycie kosztów takiego transportu.

Koszty świadczeń zdrowotnych są zwracane polskim świadczeniodawcom przez ministra właściwego ds. zdrowia. Wnioski o sfinansowanie kosztów leczenia cudzoziemca na mocy umowy międzynarodowej/porozumienia dwustronnego należy kierować do Departamentu Ubezpieczenia Zdrowotnego Ministerstwa Zdrowia (tel. 86 11 147).

Do wniosku należy dołączyć następujące dokumenty:

1. Kopię dokumentu potwierdzającego dane osobowe pacjenta (kopię paszportu wraz z wizą Schengen, w przypadku dyplomatów – kopię legitymacji dyplomatycznej).
2. Fakturę VAT wystawioną na Ministerstwo Zdrowa, ul. Miodowa 15, 00-952 Warszawa, NIP 525-19-18-554.
3. Kartę informacyjną leczenia szpitalnego lub ambulatoryjnego.
4. Tabelaryczne zestawienie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych osobom uprawnionym do świadczeń opieki zdrowotnej na mocy umów/porozumień międzynarodowych (wg załączonego wzoru).
5. Oświadczenie Dyrektora placówki medycznej, potwierdzające, że cena za udzielone świadczenia opieki zdrowotnej zawarta w zestawieniu jest zgodna z umową zawartą   z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Ponadto w przypadku udzielenia pomocy medycznej obywatelom Federacji Rosyjskiej,   których nie obejmuje zwolnienie z obowiązku wizowego strefy Schengen, a co za tym idzie z obowiązku posiadania podróżnego ubezpieczenia medycznego, placówka medyczna powinna w pierwszej kolejności starać się o uzyskanie zwrotu kosztów świadczeń  zdrowotnych od zakładu ubezpieczeń (wystawcy polisy). Dopiero w przypadku, gdy uzyskanie zwrotu kosztów na tej drodze okaże się niemożliwe, należy skierować wniosek o pokrycie poniesionych kosztów do Ministerstwa Zdrowia.

Zestawienie świadczeń opieki zdrowotnej udzielanych świadczeniobiorcom uprawnionym do świadczeń opieki zdrowotnej na mocy umowy międzynarodowej (załącznik):

Akty prawne

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29.04.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z dn. 30.04.2004, s. 1 i n.)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16.09.2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 (Dz. Urz. UE L 284 z dn. 30.10.2009, s. 1 i n.)
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1793 z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U.  z 2016 r,  poz. 1868 z późn. zm.)