Mobilne Logo Ministerstwa Zdrowia

Specjalizacje lekarskie w Polsce. Stan obecny, perspektywy rozwoju w latach 2010-2015

---
orzel
MINISTER ZDROWIA
Warszawa, 21 czerwca 2011 r.

Szanowni Państwo,
Panie, Panowie,
Koleżanki i Koledzy

Jednym z zasadniczych elementów dobrze funkcjonującego systemu opieki zdrowotnej są jego pracownicy. Powinni to być pracownicy dobrze przygotowani do działania na rzecz zdrowia, dobrze pracujący, a także pozytywnie i wysoko zmotywowani, zadowoleni z wykonywania swojego zawodu.

„Pracownicy to podstawa każdego systemu zdrowotnego i dopóki przygotowanie i rozwój kadr nie będą odpowiadać potrzebom zdrowotnym ludzi, a także uwarunkowaniom społecznym, poszczególne kraje nigdy nie będą zdolne do osiągnięcia takiego poziomu zdrowia swoich obywateli, który pozwoliłby im na prowadzenie produktywnego społecznie i ekonomicznie życia” – powiedział Halfdan Mahler, otwierając w 1987 r. konferencję CIOMS poświęconą zagadnieniom kształcenia i wykorzystania kadr medycznych w kontekście programu „Zdrowie dla Wszystkich”.

Art. 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. stanowi, że każdy obywatel Polski ma prawo do ochrony zdrowia. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania tych świadczeń określają szczegółowo stosowne ustawy i rozporządzenia wykonawcze.

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi, podmiotami współodpowiedzialnymi za funkcjonowanie i zarządzanie ochroną zdrowia w Polsce są:

  • minister zdrowia za politykę zdrowotną oraz ramy i zasady organizacji opieki zdrowotnej,
  • organy administracji rządowej na poziomie centralnym i wojewódzkim za kształt i realizację zadań w zakresie ochrony zdrowia,
  • Narodowy Fundusz Zdrowia za zarządzanie środkami finansowymi, pochodzącymi ze składek powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, będący głównym płatnikiem w systemie ochrony zdrowia,
  • organy administracji samorządowej – wojewódzkiej, powiatowej i gminnej za zadania w zakresie zdrowia publicznego i zarządzanie zakładami opieki zdrowotnej, dla których są organami założycielskimi,
  • dyrektorzy samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Pośrednio odpowiedzialne są także organy samorządów zawodowych pracowników służby zdrowia w zakresie określonym w ustawach i innych przepisach prawa. Ważnym elementem polityki zdrowotnej prowadzonej przez ministra zdrowia jest zapewnienie dopływu kadr medycznych – pracowników udzielających świadczeń zdrowotnych dla zapobiegania i leczenia chorób. Tylko współdziałanie wszystkich fachowych pracowników – lekarzy, pielęgniarek, techników, diagnostów – daje właściwe efekty. Współudział wszystkich wymienionych wyżej instytucji i organizacji jest niezbędny w pozyskiwaniu i szkoleniu pracowników ochrony zdrowia.

Rola lekarza w systemie ochrony zdrowia jest nie do przecenienia. W ostatnich latach zmiany w funkcjonowaniu tego systemu spowodowały, że do udzielania świadczeń zdrowotnych spośród lekarzy są niezbędni przede wszystkim lekarze specjaliści. Niedobór kadr lekarskich, w tym lekarzy specjalistów, pogłębiony między innymi migracją zewnętrzną do innych krajów Unii Europejskiej i poza UE i emigracją wewnętrzną do podmiotów niepublicznych oraz regulacjami dotyczącymi ograniczenia czasu pracy, spowodował zintensyfikowanie działań ministra zdrowia zmierzające do zabezpieczenia systemu opieki zdrowotnej także poprzez szybszy dopływ odpowiednio wykształconych kadr lekarskich.

Kształcenie specjalizacyjne lekarzy stanowi obecnie jedno z zadań priorytetowych Ministerstwa Zdrowia. W czasie ostatnich kilku lat jest realizowany szereg działań podejmowanych w celu poprawienia systemu kształcenia podyplomowego lekarzy. Są to działania legislacyjne (nowelizacja ustaw, rozporządzeń), organizacyjne (poprawa współpracy instytucji i stron współpracujących w systemie kształcenia podyplomowego lekarzy i innych zawodów medycznych), a także finansowe (zapewnienie kontynuacji finansowania i rozszerzanie finansowania systemu specjalizacji, w tym w szczególności finansowanie rezydentur).

Zaproponowane zmiany właściwej ustawy, a następnie aktów wykonawczych, zmierzają do poprawienia obecnego systemu kształcenia zarówno przed-, jak również podyplomowego, który pomimo obecnych wysokich standardów jakościowych nie jest pozbawiony barier i utrudnień.

Uważa się, że najważniejsze bariery i utrudnienia to:

  • długotrwały proces kształcenia podyplomowego od momentu uzyskania dyplomu wyższej uczelni do uzyskania dyplomu specjalisty. Jest to jedna z zasadniczych przyczyn migracji młodych lekarzy,
  • brak pełnej samodzielności zawodowej lekarzy stażystów i lekarzy rezydentów, przez co najmniej kilka lat od zakończenia studiów,
  • deficyt kadry lekarskiej, w tym specjalistów i obserwowane zagrożenie związane z tzw. luką pokoleniową, przede wszystkim wśród lekarzy specjalistów.

Proponowane zmiany mają na celu usunięcie tych barier, uelastycznienie systemu kształcenia, a tym samym zapewnienie większego i szybszego dopływu do systemu opieki zdrowotnej specjalistycznej kadry lekarskiej. Należy podkreślić, że są to zmiany kompleksowe, obejmujące zarówno zmiany przepisów prawnych dotyczących kształcenia lekarzy i lekarzy dentystów, jak również zmiany programów kształcenia przed- i podyplomowego.

Jak widać z przedstawionych propozycji, zmiany w kształceniu lekarzy, a także uzasadnione skrócenie okresu szkolenia lekarzy spowodują, że do systemu opieki zdrowotnej zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym, powinna trafić większa liczba wysoko wykwalifikowanej kadry lekarskiej. Planowane zmiany będą miały wpływ na sytuację i rozwój regionalny. Zwiększony dopływ lekarzy i lekarzy specjalistów w odniesieniu do poszczególnych regionów kraju, powinien skutkować zwiększoną dostępnością do świadczeń zdrowotnych.

Jednym z zasadniczych działań w zakresie zapewnienia kadr dla ochrony zdrowia jest monitorowanie zasobów kadrowych i wypracowanie narzędzi do oceny uczestniczących w systemie ochrony zdrowia lekarzy specjalistów. W tym zakresie podejmowano różne działania mające na celu przygotowanie ocen i narzędzi mających służyć osiągnięciu tego celu. Wśród tych działań warto wymienić współdziałanie Ministerstwa Zdrowia ze Światową Organizacją Zdrowia, której jednym z priorytetów jest kwestia zasobów kadrowych w ochronie zdrowia w skali globalnej (HRH – Human Resources for Health). Przygotowując się do realizacji tego projektu, założono, że jego celem będzie opracowanie oraz wdrożenie narzędzia dla Ministerstwa Zdrowia dla planowania i zarządzania, a w tym także analizowania, zasobów ludzkich w specjalnościach lekarskich w ramach porozumienia zawartego pomiędzy ministrem zdrowia a Regionalnym Biurem Europejskim Światowej Organizacji Zdrowia.

Jednym z zasadniczych efektów tego projektu był wniosek, iż w Polsce planowanie specjalistycznych kadr lekarskich należy oprzeć w dużym stopniu na ocenie konsultantów krajowych powoływanych przez ministra zdrowia i na współdziałających z nimi konsultantach wojewódzkich powoływanych przez właściwych wojewodów.

Wśród technik planowania kadr można wyróżnić: opinię lub osąd czy analizę trendów, w których mogą być wykorzystywane także techniki statystyczne. Ponadto można wskazać technikę szacowania przez ekspertów oraz techniki symulacyjne. Planowanie zasobów kadrowych należy rozumieć jako ciągły i powtarzalny cykl, który obejmuje analizę obecnej sytuacji, planowanie, wdrożenie, monitorowanie i ocenę. Wiedza, doświadczenie oraz zaangażowanie konsultantów umożliwia dokonanie oceny sytuacji, wskazanie ewentualnych problemów lub przeszkód w szacowaniu potrzeb kadrowych. Możliwe jest również zaproponowanie różnych nowych rozwiązań.

Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o konsultantach w ochronie zdrowia (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 419) jednym z zadań konsultantów krajowych i wojewódzkich jest sporządzanie opinii dotyczącej oceny zasobów kadrowych oraz potrzeb kadrowych w danej dziedzinie medycyny. W celu dokonania rzetelnej oceny zasobów kadrowych oraz określenia potrzeb konsultanci mogą korzystać z danych pochodzących z Centralnego Rejestru Lekarzy będącego w dyspozycji Naczelnej Izby Lekarskiej. Do realizacji tego zadania można również wykorzystać dane dotyczące lekarzy odbywających specjalizację będące w posiadaniu Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Wojewódzkich Centrów Zdrowia Publicznego. Ponadto powinny być także wykorzystywane dane z Narodowego Funduszu Zdrowia, dotyczące kadr zaangażowanych w udzielanie świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ. Z opracowań konsultantów krajowych wynika, że dotychczas dokonywali oni oceny sytuacji kadrowej także w oparciu o dane przekazywane przez konsultantów wojewódzkich. Jest to o tyle uzasadnione, że istotne jest także tło i uwarunkowania historyczne poszczególnych specjalności czy geograficzne rozmieszczenie specjalistycznych jednostek ochrony zdrowia w poszczególnych regionach. Oceniając sytuację kadrową oraz szacując potrzeby personalne, konsultant powinien analizować wskaźniki epidemiologiczne, wskaźniki dotyczące liczby szpitalnych oddziałów, łóżek i poradni specjalistycznych, liczebności populacji, liczby zatrudnionych specjalistów i lekarzy w trakcie specjalizacji. Uwzględniane powinny być także współczynniki liczebności populacji przypadające na jednego lekarza specjalistę, lub łóżko szpitalne oraz czynniki motywacyjne zachęcające do podjęcia zatrudnienia w danej dziedzinie.

Równie istotne jak czynniki motywacyjne są czynniki zniechęcające do podejmowania kształcenia lub pracy w poszczególnych specjalnościach, takie jak np. obciążenia psychiczne towarzyszące zwłaszcza specjalnościom onkologicznym.

Zgodnie z wcześniej wspomnianą ustawą o konsultantach w ochronie zdrowia konsultant krajowy powinien składać w określonym terminie szczegółowe sprawozdania ze stanu bieżącego i potrzeb kadrowych, sprzętowych, w zakresie liczby ośrodków i innych elementów koniecznych do planowania kadr na szczeblu centralnym. Zgodnie z tą koncepcją konsultanci krajowi powinni obligatoryjnie zwoływać spotkania konsultantów wojewódzkich, którzy prezentowaliby stan specjalności w swoich województwach na podstawie opracowanego zespołu danych. Zbiorcze dane opatrzone komentarzem konsultanta krajowego są przekazywane do Ministerstwa Zdrowia.

Przygotowane przez Radę Naukową przy Ministrze Zdrowia, niniejsze opracowanie jest kolejnym etapem realizacji wyżej opisanych wymogów systemu i próbą uzyskania obrazu poszczególnych specjalizacji lekarskich, zwłaszcza pod kątem zasobów kadrowych. Celem zasadniczym tego Raportu jest określenie zasobów kadrowych w wybranych specjalizacjach lekarskich i prognoza potrzeb w najbliższych latach.

Materiały przygotowane przez poszczególnych konsultantów różnią się co do swojej szczegółowości i co do prognozy w perspektywie najbliższych kilku lat. Pomimo swoich niedoskonałości jest to bogaty materiał pokazujący stan poszczególnych specjalizacji. Doskonalenie metod takiej oceny, wypracowywanie bardziej pełnych i dokładnych sposobów pozyskiwania i analizy danych służących takiej ocenie powinno być priorytetowym zadaniem konsultantów krajowych i konsultantów wojewódzkich, na których spoczywa obowiązek zapewnienia odpowiednich kadr do udzielania świadczeń zdrowotnych w poszczególnych województwach.

Ministerstwo Zdrowia będzie kontynuować to zadanie, a wnioski płynące z ocen takich jak przedstawione w niniejszym materiale stanowią i będą stanowić podstawę do planowania dalszych działań legislacyjnych, organizacyjnych i finansowych nakierowanych na kształcenie i pozyskiwanie wysoko wykwalifikowanych pracowników ochrony zdrowia

podpisawlodarczyk_7072011p

SPECJALIZACJE PODSTAWOWE

  1. Anestezjologia i Intensywna Terapia
  2. Audiologia i Foniatria
  3. Chirurgia Dziecięca
  4. Chirurgia Klatki Piersiowej
  5. Chirurgia Ogólna
  6. Chirurgia Plastyczna
  7. Chirurgia Szczękowo-Twarzowa
  8. Choroby Wewnętrzne
  9. Choroby Zakaźne
  10. Dermatologia i Wenerologia
  11. Diagnostyka Laboratoryjna
  12. Epidemiologia
  13. Genetyka Kliniczna
  14. Kardiologia
  15. Kardiochirurgia
  16. Medycyna Nuklearna
  17. Medycyna Pracy
  18. Medycyna Ratunkowa
  19. Medycyna Rodzinna
  20. Medycyna Sądowa
  21. Medycyna Transportu
  22. Mikrobiologia Lekarska
  23. Neonatologia
  24. Neurochirurgia
  25. Neurologia
  26. Okulistyka
  27. Onkologia Kliniczna
  28. Ortopedia i Traumatologia Narządu Ruchu
  29. Otorynolaryngologia
  30. Patomorfologia
  31. Pediatria
  32. Położnictwo i Ginekologia
  33. Psychiatria
  34. Psychiatria Dzieci i Młodzieży
  35. Radiologia i Diagnostyka Obrazowa
  36. Radioterapia Onkologiczna
  37. Rehabilitacja Medyczna
  38. Transfuzjologia kliniczna
  39. Urologia
  40. Zdrowie Publiczne

SPECJALIZACJE SZCZEGÓŁOWE

  1. Alergologia
  2. Angiologia
  3. Balneologia i Medycyna Fizykalna
  4. Chirurgia Naczyniowa
  5. Chirurgia Onkologiczna
  6. Choroby Płuc
  7. Diabetologia
  8. Endokrynologia
  9. Farmakologia Kliniczna
  10. Gastroenterologia
  11. Geriatria
  12. Ginekologia Onkologiczna
  13. Hematologia
  14. Hipertensjologia
  15. Immunologia Kliniczna
  16. Kardiologia Dziecięca
  17. Medycyna Paliatywna
  18. Medycyna Sportowa
  19. Nefrologia
  20. Neurologia Dziecięca
  21. Neuropatologia
  22. Onkologia i Hematologia Dziecięca
  23. Otorynolaryngologia Dziecięca
  24. Reumatologia
  25. Seksuologia
  26. Toksykologia Kliniczna
  27. Transplantologia Kliniczna
  28. Urologia Dziecięca

DZIEDZINY STOMATOLOGICZNE

  1. Chirurgia Stomatologiczna
  2. Ortodoncja
  3. Periodontologia
  4. Protetyka Stomatologiczna
  5. Stomatologia Dziecięca
  6. Stomatologia Zachowawcza z Endodoncją

DZIEDZINY FARMACJI

  1. Analityka Farmaceutyczna
  2. Farmacja Apteczna
  3. Farmacja Przemysłowa
  4. Farmacja Szpitalna

DZIEDZINY MAJĄCE ZASTOSOWANIE W OCHRONIE ZDROWIA

  1. Fizjoterapia
  2. Fizyka Medyczna
  3. Inżynieria Medyczna
  4. Psychologia Kliniczna

Pliki do pobrania:

Refundacja

Zapoznaj się z zasadami refundacji i ustalania poziomu odpłatności. Sprawdź najnowszą listę leków refundowanych. Skorzystaj z informatora o lekach refundowanych.

---
czytaj więcej
powrót do góry